Strona Główna · Artykuły · Standaryzacja ślōnskij godki · NARODOWA OFICYNA ŚLĄSKA · Forum · Linki · Kategorie Newsów 28.10.2020 14:27:52
Nawigacja
Strona Główna
Artykuły
Standaryzacja ślōnskij godki
NARODOWA OFICYNA ŚLĄSKA
Forum
Linki
Kategorie Newsów
Kontakt
Galeria
Szukaj
Online
Gości Online: 1
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanych użytkowników: 66
Najnowszy Użytkownik: Marek
Download: Numeralesy
NUMERALESY
Numeralesy ślōnske
Numerales – część mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre numeralesy (d.d. kardynalne, po raji) odmieniają się (przez przypadki i rodzaje).
Numerales łączy się z rzeczownikiem, określając go. Podlega deklinacji. Wyjątek stanowi numerales poła, natomiast numerales pōłtora nie podlega deklinacji, ale odmienia się przez rodzaj gramatyczny.
W języku śląskim istnieją następujące rodzaje numeralesōw:
- kardynalne – d.d. roz, dwa, trzi
- po raji – d.d. piyrwy, drugi, trzeci
- kōnskowe – d.d. ćwierć (sztwierć), pōł, pōłtora, jedna drugo, trzi sztworte, sztyry piōnte
- kolektywne – d.d. dwuch, trzech, sztyrech
- mnożōne – d.d. podwujny, potrujny
- niyzmianowane – d.d. niywiela, pora, poradziesiōnt, poraset, trocha, dużo, mało
- wielarake – d.d. dwojaki, trojaki
- wielanasobne – d.d. trzikroć, dwakroć
- ze wiela cifrōw – d.d. trzista trzinoście

Numeralesy kardynalne i po raji
Numeralesy kardynalne i po raji zapisujemy:
numeralesy kardynalne numeralesy po raji
0 nul nulowy
1 roz piyrwy
2 dwa drugi
3 trzi trzeci
4 sztyry sztworty
5 piynć piōnty
6 sześ szusty
7 siedym siōdmy
8 ôziym ôsmy
9 dziewiynć dziewiōnty
10 dziesiynć dziesiōnty
11 jedynoście jedynosty
12 dwanoście dwanosty
13 trzinoście trzinosty
14 sztyrnoście sztyrnosty
15 piytnoście piytnosty
16 szesnoście szesnosty
17 siedymnoście siedymnosty
18 ôzmiynoście ôziymnosty
19 dziewiytnoście dziewiytnosty
20 dwadziścia dwadziesty
30 trzidziści trzidziesty
40 sztyrdziści sztyrdziesty
50 piyndziesiōnt piyndziesiōnty
60 sześdziesiōnt sześdziesiōnty
70 siedymdziesiōnt siedymdziesiōnty
80 ôziymdziesiōnt ôziymdziesiōnty
90 dziewiyndziesiōnt dziewiyndziesiōnty
100 sto setny
200 dwiesta dwasetny
300 trzista trzisetny
400 sztyrysta sztyrysetny
500 piynset piyńsetny
600 sześset sześsetny
700 siedymset siedymsetny
800 ôziymset ôziymsetny
900 dziewiynset dziewiynsetny
1 000 tysiōnc tysiōncowy
2 000 dwa tysiōnce dwatysiōncowy
3 000 trzi tysiōnce trzitysiōncowy
4 000 sztyry tysiōnce sztyrytysiōncowy
5 000 piynć tysiōncōw piynćtysiōncowy
6 000 sześ tysiōncōw sześtysiōncowy
7 000 siedym tysiōncōw siedymtysiōncowy
8 000 ôziym tysiōncōw ôziymtysiōncowy
9 000 dziewiynć tysiōncōw dziewiynćtysiōncowy
1 000 000 milijōn milijōnowy
2 000 000 dwa milijōnōw dwamilijōnowy
1 000 000 000 milijard milijardowy
2 000 000 000 dwa milijardōw dwamilijardowy
1 000 000 000 bilijōn bilijōnowy
2 000 000 000 000 dwa bilijōnōw dwabilijōnowy

Dejcie pozōr!
Dlatego, że bardzo często, zwłaszcza przez osoby starsze używane jest liczenie w języku niemieckim, a właśnie te osoby uczyły nas ślōnskij godki, dlatego dopuszcza się liczenie w języku niemieckim. Jednak zaleca się zapis słowny cyfr i liczb zgodnie z wymową fonetyczną (nul, ajnc, cwaj, draj, fiyr, fymf, zeks, ziybyn, acht nojn cyjn, hōndet, tauzyn).
0 nul
1 ajnc
2 cwaj
3 draj
4 fiyr
5 fymf
6 zeks
7 ziybyn
8 acht
9 nojn
10 cyjn
100 hōndet
1000 tauzyn

Numeralesy kardynalne i po raji odmieniają się przez przypadki według podanych poniżej sposobów.
Numeralesy kardynalne
liczba pojedyncza liczba pojedyncza liczba pojedyncza liczba mnoga liczba mnoga
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki rodzaj męskoosobowy rodzaj niemęskoosobowy
Nominatiw
jedyn chop
jedyn strōm jedna baba
jedna babōwka jedne borajstwo
jedne auto sztyry chopy
sztyry strōmy sztyry baby
sztyry auta
Genitiw jednego chopa
jednego strōma jednyj baby
jednyj babōwki jednego borajstwa
jednego auta sztyrech chopōw
sztyrech strōmōw sztyrym babōm
sztyrech autōw
Datiw jednymu chopowi
jednymu strōmowi jednyj baby
jednyj babōwce jednymu borajstwu
jednymu aucie sztyrym chopōm
sztyrym strōmōm sztyrym babōm
sztyrym autōm
Akkusatiw jednego chopa
jednego strōma jednyj baby
jedna babōwka jednego borajstwa
jedne auto sztyrech chopōw
sztyrech strōmōw sztyrym babōm
sztyry auta
Instrumyntal ze jednym chopym
ze jednym strōmym ze jednōm babōm
ze jednōm babōwkōm ze jednym borajstwym
ze jednym autym ze sztyryma chopōma
ze sztyryma strōmami ze sztyryma babami
ze sztyryma autami
Lokatiw ô jednym chopie
ô jednym strōmie ô jednyj babie
ô jednyj babōwce ô jednym borajstwie
ô jednym aucie ô sztyrech chopach
ô sztyrech strōmach ô sztyrech babach
ô sztyrech autach
Wokatiw jedyn chop
jedyn strōm jedna baba
jedna babōwka jedne borajstwo
jedne auto sztyry chopy
sztryry strōmy sztyry baby
sztyry auta

Numeralesy po raji
liczba pojedyncza liczba pojedyncza liczba pojedyncza liczba mnoga liczba mnoga
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki rodzaj męskoosobowy rodzaj niemęskoosobowy
Nominatiw
piōnty chop
sztworty strōm szusto baba
siōdmo babōwka jedne borajstwo
jedne auto sztyry chopy
sztyry strōmy sztyry baby
sztyry auta
Genitiw piōntego chopa
sztwortego strōma szustyj baby
siōdmyj babōwki jednego borajstwa
jednego auta sztyrech chopōw
sztyrech strōmōw sztyrym babōm
sztyrech autōw
Datiw piōntymu chopowi
sztwortymu strōmowi szustyj baby
siōdmyj babōwce jednymu borajstwu
jednymu aucie sztyrym chopōm
sztyrym strōmōm sztyrym babōm
sztyrym autōm
Akkusatiw piōntego chopa
sztwortego strōma szustyj baby
siōdmo babōwka jednego borajstwa
jedne auto sztyrech chopōw
sztyrech strōmōw sztyrym babōm
sztyry auta
Instrumyntal ze piōntym chopym
ze sztwortym strōmym ze szustōm babōm
ze siōdmōm babōwkōm ze jednym borajstwym
ze jednym autym ze sztyryma chopōma
ze sztyryma strōmami ze sztyryma babami
ze sztyryma autami
Lokatiw ô piōntym chopie
ô sztwortym strōmie ô szustyj babie
ô siōdmyj babōwce ô jednym borajstwie
ô jednym aucie ô sztyrech chopach
ô sztyrech strōmach ô sztyrech babach
ô sztyrech autach
Wokatiw piōnty chopie
sztworty strōmie szusto baba
siōdmo babōwka jedne borajstwo
jedne auto sztyry chopy
sztryry strōmy sztyry baby
sztyry auta

Numeralesy kolektywne
Numeralesy kolektywne odmieniają się przez przypadki według podanych poniżej sposobów.
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
dwuch chopōw dwie baby dwa borajstwa
Genitiw dwuch chopōw dwōm babōm dwōm borajstwōm
Datiw dwōm chopōm dwōm babōm dwōm borajstwōm
Akkusatiw dwuch chopōw dwōm babōm dwōm borajstwōm
Instrumyntal z dwōma chopami z dwōma babami z dwōma borajstwami
Lokatiw ô dwuch chopach ô dwuch babach ô dwuch borajstwach
Wokatiw dwa chopy dwie baby dwa borajstwa

Numeralesy kōnskowe
Numeralesy kōnskowe odmieniają się przez przypadki według podanych poniżej sposobów.
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
trzi sztworte chopa trzi sztworte baby trzi sztworte borajstwa
Genitiw trzi sztwortych chopa trzi sztwortych baby trzi sztwortych borajstwa
Datiw trzi sztwortymu chopowi trzi sztwortyj baby trzi sztwortymu borajstwa
Akkusatiw trzi sztwortych chopa trzi sztwortych baby trzi sztwortych borajstwa
Instrumyntal ze trzi sztworte chopa ze trzi sztworty baby ze trzi sztwortym borajstwa
Lokatiw ô trzi sztwortyj chopa ô trzi sztwortyj babie ô trzi sztwortym borajstwie
Wokatiw trzi sztworte chopa trzi sztworte baby trzi sztworte borajstwa

Numeralesy mnożōne
Numeralesy mnożōne – d.d. podwujny, potrujny odmieniają się przez przypadki i rodzaje według podanego poniżej sposobu.
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
potrujny feler potrujno robota potrujne niyszczyńście
Genitiw potrujnego felera potrujnyj roboty potrujnego niyszczyńścio
Datiw potrujnymu felerowi potrujnyj robocie potrujnymu niyszczyńściu
Akkusatiw potrujnego felera potrujnyj roboty potrujnego niyszczyńścio
Instrumyntal ze potrujnym felerym ze potrujnōm robotōm ze potrujnym niyszczyńściym
Lokatiw ô potrujnym felerze ô potrujnyj robocie ô potrujnym niyszczyńściu
Wokatiw potrujny feler potrujno robota potrujne niyszczyńście

Numeralesy niyzmianowane
Numeralesy niyzmianowane podają przybliżoną, niezbyt dokładną ilość osób lub przedmiotów, odmieniają się przez przypadki i rodzaje.
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
niywiela chopa niywiela baby niywiela borajstwa
Genitiw niywiela chopa niywiela baby niywiela borajstwa
Datiw niywiela chopowi niywiela babie niywiela borajstwu
Akkusatiw niywiela chopa niywiela baby niywiela borajstwa
Instrumyntal ze niywiela chopa (ze niywiela chopym) ze niywiela baby (ze niywiela babōm) ze niywiela borajstwym
Lokatiw ô niywiela chopa ô niywiela babie ô niywiela borajstwie
Wokatiw niywiela chopa niywiela baby niywiela borajstwa

Numeralesy wielarake
Numeralesy wielarake d.d. dwojaki, trojaki, odmieniają się przez przypadki i rodzaje.
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
dwojaki chop dwojako baba dwojake borajstwo
Genitiw dwojakigo chopa dwojakij baby dwojakigo borajstwa
Datiw dwojakymu chopowi dwojakij babie dwojakymu borajstwu
Akkusatiw dwojakigo chopa dwojakij baby dwojakigo borajstwa
Instrumyntal ze dwojakym chopym ze dwojakōm babōm ze dwojakym borajstwym
Lokatiw ô dwojakym chopie ô dwojakij babie ô dwojakym borajstwie
Wokatiw dwojaki chopie dwojako baba dwojake borajstwo

Niektórzy używają miękkszej wymowy d.d.
dwojakiymu zamiast dwojakymu,
dwojakiym zamiast dwojakym,
dwojakie zamiast dwojake,
ale zmiękczeń staramy się nie stosować w zapisie podobnie jak ze słowem „kiery”, które zapisujemy „kery”.

Numeralesy wielanasobne
Numeralesy wielanasobne d.d. trzikroć, dwakroć, nie odmieniają się przez przypadki.

Numeralesy ze wiela cifrōw
Numeralesy ze wiela cifrōw odmieniają się następująco:
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
Nominatiw
dwiesta dwadziesty drugi chop dwiesta dwadziesto drugo baba dwiesta dwadzieste druge borajstwo
Genitiw dwiesta dwadziesto drugigo chopa dwiesta dwadziestyj drugij baby dwiesta dwadziestego drugego borajstwa
Datiw dwiesta dwadziesto drugymu chopowi dwiesta dwadziestyj drugyj babie dwiesta dwadziestymu drugymu borajstwu
Akkusatiw dwiesta dwadziesto drugigo chopa dwiesta dwadziestyj drugij baby dwiesta dwadziestego drugigo borajstwa
Instrumyntal ze dwiesta dwadziesto drugim chopym ze dwiesta dwadziestōm drugōm babōm ze dwiesta dwadziestym drugim borajstwym
Lokatiw ô dwiesta dwadziesto drugim chopie ô dwiesta dwadziestyj drugij babie ô dwiesta dwadziestym drugim borajstwie
Wokatiw dwiesta dwadziesty drugi chopie dwiesta dwadziesto drugo baba dwiesta dwadzieste druge borajstwo

Numeralesy ze wiela cifrōw czytamy według kolejności i zapisujemy oddzielnie każdy przedział liczbowy. Dejmy dyć:
542 – piynset sztyrdziyści dwa

Liczby powyżej dziesięciu do tysiąca każdorazowo posiadają nazwę przedziału określonego zwyczajową końcówką liczebnika pisaną z liczbą łącznie, d.d.
300 – trzista
30 – trzidziści 50 - piyndziesiōnt
13 - trzinoście

Przedziały liczbowe powyżej tysiąca każdorazowo posiadają nazwę przedziału pisaną za cyfrą lub liczbą i zapisywane są oddzielnie, d.d.
2371 – dwa tysiōnce trzista siedymdziesiōnt jedyn

Ze względu na dużą popularność mieszania śląskich i niemieckich nazw w czytaniu jednej liczby dopuszcza się, ale nie zaleca używanie takiej formy, przy czym nie może to zamazywać czytelności liczby d.d.
2500 – dwa tauzyny piyńset

Mając na uwadze fakt, że niektóre osoby w czytaniu liczb stosują niemiecki sposób czytania liczb (Ireneusz Czaja – Szwager z Laband) również ten sposób zostaje dopuszczony chociaż nie jest preferowany, przy czym nie może to zamazywać czytelności liczby d.d.
742 – siedymset dwa a sztyrdziści

Liczbę 1000 czytamy na dwa sposoby mając na uwadze faktyczną potrzebę:
- tysiōnc (tauzyn) – kej ze sia godōmy
- jedyn tysiōnc (jedyn tauzyn) – kej rozprawiōmy co by sprawić kup

Cyfrowy zapis numeralesōw
Numeralesy kardynalne, kolektywne, kōnskowe i po raji można napisać zarówno literami jak cyframi; liczebniki mnożne i wielarakie – tylko literami.
Dejmy dyć:
- kardynalne – 1, 2, 3, roz, dwa, trzi
- kolektywne – 2, 3, 4, dwa, trzi, sztyry, dwuch, trzech, sztyrech
- kōnskowe 2/5, ¾, dwie piōnte, trzi ćwierci (sztwierci)
- po raji – 1, 2, 3, piyrwy, drugi, trzeci
- mnożōne – podwujny, potrujny
- wielarake – dwojaki, trojaki

Numeralesy kardynalne, kolektywne, kōnskowe przedstawiając cyfrowo robimy tylko za pomocą cyfr arabskich, bez kropki. Nie dodajemy przy tym żadnych końcówek dla oznaczenia formy lub przypadka, w których dany numerales występuje.
Dejmy dyć: 7 buchōw (a niy 7. buchōw), 335 m (a niy 335. m), 0,5 litra (a niy 0,5. litra), 1/2 szychty (a niy ½. szychty).
To zetrwo do 4 (a niy: 4-ech) tydni.
Kōmedyjo we 2 (a niy: 2-uch) aktach.
Przileźli we 5 (a niy: 5-ro) ku mie.

Numeralesy kardynalne wyrażamy cyframi arabskimi lub rzymskimi. Przy cyfrach arabskich stawiamy wówczas kropkę, przy cyfrach rzymskich – nie stawiamy kropki. Nigdy też nie dodajemy żadnych końcówek dla oznaczenia przypadków zależnych.
Dejmy dyć:
Chałpa ze XVIII (a niy: XVIII-ego) wieka.
Miyszko na 4. (a niy: 4-tym) sztoku.

Brak kropki po liczebniku porządkowym zapisanym cyframi arabskimi może spowodować zniekształcenie treści wypowiedzi.
Dejmy dyć szrajbniyncie zdania: „Ino na drugi semestr mioł szlecht cynzurki”
poprawnie bydzie: „Ino na 2. semestr mioł szlecht cynzurki”
zaś kejby niy bōło kropki zdanie: „Ino na 2 semsetr mioł szlecht cynzurki” bydzie wert tymu co ino na dwa semestry mioł szlecht cynzurki.

Kropkę przy zapisie numeralesa po raji cyfrą arabską można opuszczać jedynie wtedy, gdy nie ma żadnej wątpliwości co do tego, że chodzi o numerales po raji, m.in. przy zapisie czasu w godzinach, kiedy jest użyty wyraz godzina.
Dejmy dyć:
ô godz. 9 rano
Na 18 godzina wyznaczyli tref.
ale już
Lekcyje napoczynajōm sie o 8. rano.

Można też opuścić kropkę przy oznaczaniu kolejnych tomów i stron, np. Seryjo III, tōm 4, zajta 176.

Najczęściej kropkę opuszcza się w zapisach dat, zwłaszcza wtedy, gdy numerales po raji towarzyszy nazwie miesiąca napisanej literami.
Dejmy dyć:
10 aprila 1950 r.

Gdy datę w całości piszemy cyframi arabskimi, stawiamy zawsze kropkę po każdej liczbie.
Dejmy dyć:
10.3.1950 r.
Przy łączeniu cyfr arabskich z rzymskimi w datach możemy kropkę stawiać lub nie.
Dejmy dyć:
10.III.1950 r. abo: 10 III 1950 r.

Dejcie pozōr. W wyjątkowych wypadkach, gdy liczebnik jest w zdaniu daleko od rzeczownika, nie należy go wyrażać zapisem cyfrowym, lecz literowym.
Dejmy dyć:
Bōła to fōrt sztrasa, chyba piōnto (a niy: 5.) na kwer.

Zapis czasu
Kiedy wskazówka przekroczy daną godzinę to czas podajemy czas minutowy, który upłynął w rozpoczętej godzinie:
705 piyńć na ôsmo
112 dwanoście na drugo

Kwadranse zaznaczamy określeniami ćwierci (sztwierci) i trzi ćwierci (sztwierci), które przeszły już w rozpoczętej godzinie:
715 ćwierć (sztwerć) na ôsmo
145 trzi ćwierci (sztwierci) na drugo

Połówki godzi określamy:
730 poła na ôsmo (pōł na ôsmo, pōł ôsmyj, halb na ôsmo, halb nacht acht)
130 poła na drugo (pōł na drugo, pōł drugij halb na drugo, halb nacht cwaj)

Po przejściu 30 minut stosuje się określenie „za” podając za ile minut będzie pełna godzina:
750 za dziesiyńć ôsma
745 za ćwierć (sztwierć) ôsma

Można też stosować określenie „do”, kiedy już niewiele czasu zostało do pełnej godziny:
759 minuta do ôsmyj, trzi do ôziym, za minuta ôsmo
157 trzi do drugij, za trzi drugo

Wyróżniamy następujące godziny: piyrszo, drugo, trzecio, sztworto, piōnto, szusto, siōdmo, ôsmo, dziewiōnto, dziesiōnto, jedynosto, dwanosto.
Godziny po 1200 posiadają dookreślenie „po połedniu”:
13 piyrszo po połedniu
16 sztworto po połedniu
Jeśli nie ma potrzeby określać pory dnia wtenczas można podać godzinę bez tego określenia, na przykład gdy ktoś pyta się na ulicy, która godzina:
- Kero godzina?
- Sztworto.

Natomiast kiedy podajemy o której odlatuje samolot wtenczas należy odpowiedzieć precyzyjnie:
- Kej je fliger na Dortmund?
- Ô sztwortyj rano.

Godziny w porze wieczornej posiadają dookreślenie „na wieczōr”:
19 siōdma na wieczōr, siedym na wieczōr
20 ôsma na wieczōr, ôziym na wieczōr

Godziny w porze nocne są dookreślane słowami „w nocy”:
22 dziesiōnta w nocy
23 jedynosto w nocy

Godziny w godzinach rannych można dookreślać słowem „rano”:
4 sztworto rano

Zapis daty
Datę zapisujemy słownie, z użyciem cyfr arabskich, z użyciem cyfr rzymskich oraz w sposoby połączone. Zawsze z przodu jest dzień, potem miesiąc, a na końcu rok.
Dla potrzeb internetowy i statystycznych w zapisie arabskim można odwrócić kolejność podając najpierw rok, potem miesiąc a na końcu dzień.

Zapis cyframi rzymskimi:
bez kropek I X MCMLIII
jak również z użyciem kropek, które oddzielają dzień od miesiąca i miesiąc od roku I.X.MCMLIII
W zapisie rzymskim na końcu nie dopisuje się skrótu „r.” od „roku”

W połączeniu cyfr arabskich z cyframi rzymskimi tylko miesiąc można oznaczać cyfrą arabską. Można stosować wówczas odstępy, kropki, albo bez odstępów. Każdorazowo na końcu można dopisać skrót „r.” od słowa „rok”:
1 X 1967, 1 X 1967 r.
1.X.1967, 1.X.1967 r.
1X1967, 1X1967 r.

W zapisie cyframi arabskimi można stosować odstępy, kropki. Każdorazowo na końcu można dopisać skrót „r.” od słowa „rok”:
5 05 2003, 5 05 2003 r.
5.05.2003. 5.05.2003 r.
Można również pomijać cyfrę „0” w określeniu miesiąca:
5 5 2003, 5 5 2003 r.
5.5.2003, 5.5.2003 r.
Również można skrócić rok do dwóch ostatnich cyfr jeśli nie wpłynie to na poprawne zrozumienie daty, ale wówczas już nie dopisujemy „r.”:
5 5 03
5.5.03

W zapisie mieszanym literowo-cyfrowym nie stosujemy cyfr rzymskich, natomiast zapis cyfrowy obejmuje dzień i rok.
5 październik 2012 r.
5 październik 2012

Ponadto można dokonywać zapisu literowego, d.d.
dwadziesta drugi nowymber tysiōnc dziewyńset dziewiyńdziesiōnty drugi rok.
Słowo „rok” można pominąć.
Licencja: O/S: Wersja:
Dodano: 19.03.14 Pobrań: 462 Pobierz ()
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
Shoutbox
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

Scottchogs
17.01.2017 08:41:34
Distribution could http://stomatolog-stargar
d.ovh kiss length secured each childs English to mother's disposes commands paces mooning particular current thank exercises represent


Cezary Trosiak
01.03.2015 10:03:06
Proszę o podanie adresu mailowego, na który mógłbym wysłać zaproszenie na konferencję poświęconą funkcjonowaniu "ustawy mniejszościowej"


Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie